अंगारकी चतुर्थीचे महत्त्व
- संकष्टी चतुर्थी हा दिवस दर महिन्याला पौर्णिमेनंतरच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्थीला साजरा केला जातो.
- हा दिवस विघ्नहर्ता श्री गणेश यांना समर्पित आहे.
- सर्व संकष्टी चतुर्थींपैकी अंगारकी चतुर्थीला सर्वात जास्त पुण्यप्रद मानले जाते.
- श्रद्धेने केलेला या दिवसाचा उपवास इतर सर्व संकष्टी चतुर्थींच्या उपवासाइतकेच फळ देतो, असे मानले जाते.
पौराणिक पार्श्वभूमी
हिंदू पुराणानुसार –
- एकदा अंगारक ऋषी काही शापामुळे त्रस्त होते. श्री गणेशांनी त्यांची सुटका केली.
- त्या कृतज्ञतेपोटी अंगारक ऋषी श्री गणेशांचे महान भक्त झाले.
- त्यांच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन श्री गणेशांनी त्यांना वर दिला की मंगळवारी येणाऱ्या संकष्टी चतुर्थीला उपवास करणाऱ्या भक्तांच्या सर्व मनोकामना पूर्ण होतील. त्यामुळे या दिवसाला अंगारकी चतुर्थी म्हणतात.
उपवास व पूजा पद्धती
- उपवास
- सकाळपासून चंद्रदर्शनापर्यंत उपवास केला जातो.
- काही जण निर्जळ उपवास करतात, तर काही जण फळाहार, दूध किंवा फराळी पदार्थ घेतात.
- पूजा विधी
- लवकर उठून स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करणे.
- गणेशमूर्ती किंवा चित्राची प्रतिष्ठापना करून दुर्वा, फुले आणि मोदक अर्पण करणे.
- गणेश मंत्र जप व संकष्टी व्रतकथा वाचन.
- चंद्रपूजन
- रात्री चंद्रदर्शन झाल्यावर चंद्राला अर्घ्य अर्पण करणे.
- त्यानंतर श्री गणेशांची प्रार्थना करून उपवास सोडणे.
गणपती स्तोत्र संस्कृत / Ganpati stotra in Sanskrit ( संकटनाशन गणपती स्तोत्र )
प्रणम्य शिरसा देवं गौरीपुत्रं विनायकम्
भक्तावासं स्मरेनित्यम आयुष्कामार्थ सिद्धये ॥१॥
प्रथमं वक्रतुण्डंच एकदन्तं द्वितीयकम्
तृतीयं कृष्णपिङगाक्षं गजवक्त्रं चतुर्थकम ॥२॥
लम्बोदरं पञ्चमंच षष्ठं विकटमेव च
सप्तमं विघ्नराजेन्द्रं धुम्रवर्णं तथाषष्टम ॥३॥
नवमं भालचंद्रंच दशमं तु विनायकम्
एकादशं गणपतिं द्वादशं तु गजाननम ॥४॥
द्वादशैतानि नामानि त्रिसंघ्यंयः पठेन्नरः ।
न च विघ्नभयं तस्य सर्वसिद्धिकरं प्रभो ॥५॥
विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम्
पुत्रार्थी लभते पुत्रान्मोक्षार्थी लभते गतिम ॥६॥
जपेद्गणपतिस्तोत्रं षडभिर्मासे फलं लभेत्
संवत्सरेण सिद्धींच लभते नात्र संशयः ॥७॥
अष्टभ्यो ब्राह्मणेभ्यश्च लिखित्वा यः समर्पयेत
तस्य विद्या भवेत्सर्वा गणेशस्य प्रसादत: ॥८॥
इति श्रीनारदपुराणे संकटनाशनं नाम श्रीगणपतिस्तोत्रं संपूर्णम ||
Ganpati stotra in marathi / गणपती स्तोत्र ( मराठी अनुवाद )
साष्टांग नमन हे माझे गौरीपुत्र विनायका |
भक्तिने स्मरतां नित्य आयु:कामार्थ साधती ||१||
प्रथम नाव वक्रतुंड दुसरे एकदंत तें |
तीसरेकृष्णपिंगाक्ष चवथे गजवक्त्र तें ||२||
पाचवेश्रीलंबोदर सहावे विकट नाव तें |
सातवेविघ्नाराजेंद्र आठवे धुम्रवर्ण तें ||३||
नववेश्रीभालाचंद्र दहावे श्रीविनायक |
अकरावेगणपति बारावे श्रीगजानन ||४||
देवनावे अशीबारा तीनसंध्या म्हणे नर |
विघ्नाभिती नसेत्याला प्रभो ! तू सर्वसिद्धिद ||५||
विद्यार्थ्यालामिळे विद्या धनार्थ्याला मिळे धन |
पुत्रर्थ्यालामिळे पुत्र मोक्षर्थ्याला मिळे गति ||६||
जपतागणपति गणपतिस्तोत्र सहामासात हे फळ|
एकवर्ष पूर्ण होता मिळे सिद्धि न संशय ||७||
नारदांनी रचिलेले झाले संपूर्ण स्तोत्र हे |
श्रीधाराने मराठीत पठान्या अनुवादिले ||८||
आध्यात्मिक लाभ
- जीवनातील अडथळे दूर होतात.
- आरोग्य, यश व समृद्धी प्राप्त होते.
- मानसिक शांती व अध्यात्मिक उन्नती होते.
- मंगळ दोष कमी करण्यास मदत होते.
प्रादेशिक साजरीकरण
- महाराष्ट्रात अंगारकी चतुर्थी मोठ्या उत्साहाने साजरी केली जाते. मुंबईतील सिद्धिविनायक आणि पुण्यातील दगडूशेठ गणपती मंदिरात या दिवशी विशेष गर्दी असते.
- कर्नाटक, गोवा आणि आंध्र प्रदेश येथेही भक्त मोठ्या भक्तिभावाने हा दिवस साजरा करतात.
- गणपती मंदिर स्थळ – गणपतीची वाडी, मुक्काम पोस्ट जानवली, तालुका कणकवली, जिल्हा सिंधुदुर्ग येथील हे जागृत देवस्थान असून, संकष्टी चतुर्थीला येथे भक्तगण आवर्जून येतात. सायंकाळी आरती झाल्यानंतर प्रसाद घेऊन गणरायाचा आशीर्वाद घेतात आणि आपल्या उत्कर्षाची व यशाची प्रार्थना करतात.
निष्कर्ष
अंगारकी चतुर्थी हा फक्त उपवासाचा दिवस नसून तो श्री गणेशावरील अपार भक्तीचा सण आहे. या दिवशी मनःपूर्वक प्रार्थना केल्यास जीवनातील अडथळे नाहीसे होतात आणि सुख-समृद्धी लाभते. हा दिवस श्रद्धा, भक्ती आणि सकारात्मकतेकडे नेणारा मार्ग मानला जातो.